Қазақстандағы міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі жұмыс істейтін азаматтарға әлеуметтік тәуекел туындаған кезде өзге де әлеуметтік қамсыздандыру нысаны ретінде қарастырылған.  Жұмыс берушілер қызметкерлері үшін Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан әлеуметтік аударымдар жүргізеді. Ал ҚР Әлеуметтік кодексінде көрсетілген жағдайлар туындаған кезде жүйеге қатысушы тиісті әлеуметтік төлем алуға құқылы.

Алайда әлеуметтік төлемдерге қатысты ақпарат көбейген сайын азаматтарды алдауға бағытталған жалған ұсыныстар да кездеседі. Әлеуметтік желілерде «төлемді рәсімдеп береміз», «бала күтіміне байланысты төлемді ұзартамыз», «жұмыссыздық бойынша төлем шығарып береміз» деген жарнамалар тарауда.

ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі азаматтарды мұндай ұсыныстарға сақтықпен қарауға шақырады. Әлеуметтік төлемді алу үшін әлеуметтік желідегі делдалдардың көмегіне жүгінудің қажеті жоқ. Оның тәртібі Әлеуметтік кодексте нақты белгіленген.

Қор мәліметінше, 2026 жылғы қаңтар–тамыз айларында 1 млн. 64 мың адамға әлеуметтік төлем берілген. Төлемдердің жалпы сомасы шамамен 527 млрд. теңгені құрады.

Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі алты әлеуметтік тәуекел бойынша төлем қарастырады. Олар – еңбекке қабілеттілігінен айырылу, асыраушысынан айырылу, жұмысынан айырылу, жүктілік және босануға, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуға байланысты кірістен айырылу, сондай-ақ бала бір жарым жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты кірістен айырылу жағдайлары. Бұл ретте, әлеуметтік төлемнің әр түріне қойылатын талаптарды білу маңызды.

МӘСҚ төлем алу үшін қажетті ақпаратты тексеруге және қажет болған жағдайда қосымша мәлімет сұратуға құқылы. Құқықтық органдар мен Қор жалған еңбек қатынастары рәсімдеу фактілерін де анықтап отыр.

Сондықтан біреудің кеңесімен жалған жұмысқа орналасу рәсімдеу, шындыққа сәйкес келмейтін мәлімет беру, сондай-ақ жалған құжат ұсыну азаматтың өзіне қиындық тудыруы мүмкін.

Егер әлеуметтік төлемді заңсыз алу фактісі анықталса, төленген қаражат заңда белгіленген тәртіппен қайтарылуы мүмкін. Ал төлем алу үшін әдейі жалған мәлімет беру алаяқтық ретінде бағалануы ықтимал.

Мысалы, 2025 жылы еліміздің 12 өңірінде әлеуметтік төлемдерді заңсыз алуға байланысты 30-дан астам қылмыстық іс қозғалған. Оның ішінде бес өңірде 7 сот үкімі шығарылған. Тергеу барысында азаматтардың Instagram және басқа да әлеуметтік желілердегі жарнамаларға сеніп, заңсыз төлем алу схемаларына тартылғаны анықталған.

Әлеуметтік төлемді рәсімдеу сылтауымен бөгде адамдар жеке және қаржылық мәліметтерді сұрауы мүмкін. Сондықтан жеке куәлік деректерін, банк картасының нөмірін, банкке қатысты құпия ақпаратты, SMS арқылы келген кодтарды, ЭЦҚ-ға қатысты құпия мәліметтерді және басқа да жеке деректерді бөтен адамға беруге болмайды.

Әлеуметтік төлемді алу үшін әлеуметтік желідегі «делдалға» ақша төлеудің де қажеті жоқ.

Егер біреу «төлемді тез рәсімдеп беремін», «төлемді ұзартып беремін» немесе «кепілдікпен шығарып беремін» деп ақша не жеке деректер сұраса, мұндай ұсынысқа сенбеген жөн.

Аталған әлеуметтік төлемдер туралы ақпаратты тек ресми дереккөздерден алған дұрыс. Қажетті мәліметтерді ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің, Қордың ресми ақпарат жүйелерінен және egov.kz цифрлық үкімет порталынан тексере аласыз.

Қосымша сұрақтар бойынша 1414 Бірыңғай байланыс орталығына хабарласуға болады. Министрлік те азаматтарға әлеуметтік қолдау шаралары туралы ақпаратты ресми ресурстардан тексеруге кеңес береді.

Ең бастысы әлеуметтік желілердегі жарнама мен ресми ақпаратты ажырата білу қажет. Қордан төленетін әлеуметтік төлемдер Әлеуметтік кодексте көрсетілген тәуекелдерге азамат тап болған кезде алатын әлеуметтік қолдау. Оны алу үшін делдал іздеудің немесе біреуге ақша төлеудің қажеті жоқ.

Өз құқығыңызды біліңіз, ақпаратты ресми дереккөзден тексеріңіз және жеке деректеріңіздің құпиялығын сақтап, бөгде адамдарға бермеңіз.

КАК БЕЗОПАСНО ПОЛУЧАТЬ СОЦИАЛЬНЫЕ ВЫПЛАТЫ: ЧТО ВАЖНО ЗНАТЬ ГРАЖДАНАМ

Система обязательного социального страхования в Казахстане предусматривает иную форму социального обеспечения работающих граждан при наступлении социальных рисков. Работодатели перечисляют за работников социальные отчисления в Государственный фонд социального страхования (Фонд), а при наступлении предусмотренных Социальным кодексом РК случаев участник системы имеет право на соответствующую социальную выплату.

Однако, в социальных сетях встречаются объявления с предложениями «оформить выплату», «продлить выплату по уходу за ребенком» или «помочь получить выплату по потере работы».

Министерство труда и социальной защиты населения РК призывает граждан внимательно относиться к подобным предложениям. Для получения социальной выплаты из Фонда не требуется обращаться к посредникам в социальных сетях Условия и порядок назначения выплат установлены законодательством.

По данным ГФСС, за январь–август 2026 года социальные выплаты получили 1 млн. 64 тыс. человек. Общая сумма выплат составила порядка 527 млрд. теңге.

Система обязательного социального страхования предусматривает выплаты по шести видам социальных рисков: утрата трудоспособности, потери кормильца, потери работы, потери дохода в связи с беременностью и родами, усыновлением (удочерением) новорожденного ребенка (детей),  а также потери дохода в связи с уходом за ребенком до достижения им возраста полутора лет. При этом, для каждого вида социальной выплаты предусмотрены свои условия назначения.

ГФСС вправе проверять сведения, представленные для назначения социальной выплаты, и при необходимости запрашивать дополнительную информацию. В том числе, правоохранительными органами и Фондом выявляются факты оформления фиктивных трудовых отношений.

В связи с этим оформление фиктивного трудоустройства, предоставление недостоверных сведений или подложных документов по совету третьих лиц может повлечь негативные последствия для самого гражданина.

В случае выявления факта неправомерного получения социальной выплаты, выплаченные средства могут подлежать возврату в установленном законодательством порядке. Умышленное предоставление заведомо ложных сведений с целью получения выплаты также может быть квалифицировано как мошенничество.

Так, в 2025 году в 12 регионах страны было возбуждено более 30 уголовных дел, связанных с незаконным получением социальных выплат. В пяти регионах вынесено 7 судебных приговоров. В ходе расследований установлены случаи, когда граждане, доверившись рекламе в Instagram и других социальных сетях, оказывались вовлечены в схемы незаконного получения выплат.

Отдельное внимание необходимо уделять защите персональных и финансовых данных. Под предлогом помощи в оформлении социальной выплаты посторонние лица могут запрашивать конфиденциальную информацию.

Не следует передавать третьим лицам данные удостоверения личности, номер банковской карты, конфиденциальные банковские сведения, коды из SMS, сведения, связанные с ЭЦП, и другие персональные данные.

Также для получения социальной выплаты не требуется платить так называемым «посредникам» в социальных сетях. Если кто-либо обещает «быстро оформить выплату», «продлить ее» или «гарантированно получить выплату» за деньги, не следует обращаться к таким лицам и передавать им свои персональные данные. Социальные выплаты назначаются только в установленном Социальным кодексом порядке, и посредники не могут повлиять на решение об их назначении.

Информацию об условиях и порядке назначения социальных выплат рекомендуется получать только из официальных источников. Необходимые сведения можно проверить на официальных ресурсах Министерства труда и социальной защиты населения РК, Государственного фонда социального страхования и на портале цифрового правительства egov.kz. По дополнительным вопросам можно обратиться в Единый контакт-центр по номеру 1414.

Важно отличать информацию из официальных источников от рекламных предложений в социальных сетях. Социальная выплата – это предусмотренная законодательством мера поддержки при наступлении соответствующего социального риска. Для ее получения не требуется искать посредников или платить третьим лицам.

Знайте свои права, проверяйте информацию в официальных источниках и не передавайте персональные данные посторонним лицам.